Kompost Nedir?

DOĞAL BiR SÜREÇ: KOMPOSTLAŞMA,

Doğada organik kökenli hiçbir şey atık değildir.  Ömrünü tamamlamış ve toprağa düşmüş bitkiler, yapraklar, dallar ve diğer canlılar güneş, yağmur, kar ve rüzgarın etkisiyle parçalanıp su, karbondioksit ve bitkilerin kullanabilecekleri besin bileşiklerine ayrışır, diğer bir deyişle kompostlaşır. Yaşamın sürekliliğini sağlayan bu müthiş besin döngüsünü mikroorganizmalar (bakteri, mantar ve aktinomisetler) ile makroorganizmalar (solucanlar, karıncalar, çesitli böcekler) gerçekleştirir. 
 
En büyük görev mikroorganizmalara düşer. Yiyecek yani organik madde bulduklarında ortamda oksijen de var ise aerobik olanlar, oksijen bittiğinde ya da olmadığında ise anerobik olanlar hızla çoğalarak görev başına geçerler.
 
Kompost yapma işi, doğanın bu müthiş kazanımını iyi anlamak ve kontrollu şekilde taklit etmek esasına dayanır. 
 
Doğaya bırakılan tüm organik maddeler zaman içinde kompostlaşacaktır. 
 
Bu mükemmel geri dönüşümü günlük hayatta nasıl uygularız?

 Kompostlaşma için gerekli olan besin, hava ve su kontrollü ve dengeli ise AKTİF KOMPOST yapan aerobik mikroorganizmalar etkin olur ve 3 hafta ile 3 ay gibi kısa sürede yüksek kalitede kompost oluşur.

Gerekli olan besin, hava ve su biraz daha doğanın şartlarına bırakılırsa PASİF KOMPOST oluşur. Kompostlaşmada oksijen olan yerde aerobik, oksijenin bittiği yerde de anerobik mikroorganizmalar devreye girerek 6 ay ile 2 yıl arasında organik maddeyi komposta dönüştürürler.

Etkin Mikrorganizmalar ile EM Teknolojisi uygulanarak da EM BUKASHİ KOMPOST yapılabilir. EM organik maddeyi düşük sıcaklıkta fermentasyon yoluyla parçalar. Yanma olmadığı için organik maddedenin enerjisinin tümü kompostta yani son üründedir ve sonuç olarak EM Bukashi kompost hem toprak için daha faydalı hem de atmosfere ısı vermediği için daha çevre dostu bir yöntemdir. EM içindeki yararlı mikrorganizmalar patojen ve yabancı tohumları da bastırır. 7 ile 14 gün arasında fermentasyon, 25 ile 30 gün arasında kompostun olgunlaşması gerçekleşir.

Kompost Yapımı Niye Günlük Yaşantımızda Olmalı?

Çevre dostu ve en iyi geri kazanım yöntemi olan kompost yapımını yaşantımızın bir parçası haline getirmenin, kendimize, gelecek nesillere ve vermeyi düşünmeden aldığımız toprağımıza, suyumuza, soluduğumuz havaya kısacası yaşamın kendisine sayılmayacak kadar faydası var. Gelin bir kaç tanesine göz atalım ;

• İnsan ve Çevre sağlığını tehdit eden kirliliğin önüne geçer
• Kötü koku, sinek, hastalık yapan  patojen – mikroorganizmaların oluşumunu kaynağından azaltarak toplum sağlığını korur.
• Küresel ısınmayı tetikleyici sera gazlarının artışını engeller. ( Düzensiz depolama alanlarında  organik atıklar havasız kaldıklarında metan gazı üretir. Metanın sera gazlarını arttırmadaki etkisi yaklaşık olarak karbondioksitin 21 katıdır ve burnumuzun dibinde potansiyel bombalardır)
• Erozyon, toprak akma ve kaymasını engeller.
• Hala uygulanmakta olan, tehlikesi büyük, toprakta tüm canlıları yok eden, ATIKLARI YAKMA gibi en ilkel bertaraf yönteminin en iyi alternatifidir.
• Ekonomik faydaları
• Bakım ve iyileştirme adına satın alınan benzer ürünlere yapılan harcamalar azalır.
• Su kullanımını azaltır.
• Bahçe atıklarını bertaraf etmedeki nakliye masrafları ortadan kalkar.
• Çöplerin toplanması icin kullanılan mazot, akaryakıt gibi petrol ürünlerinin kullanımını azaltır.
• Çöp alanlarının azaltılması ve ekonomik – sosyal getirisi olan projelerde değerledirilmesi icin en ekonomik yöntemdir.
• Toprağı  iyileştirir, zenginleştirir
• Topraktaki mikrobiyel aktiviteyi arttırır, canlı yaşamını destekler.
• Toprağın daha iyi su ve besin maddesi tutma kapasitesini arttırır.
• Toprağın kolay hava almasını ve tutmasını sağlar.
• Topraktaki besinleri bitkilerin max faydalanacağı şekilde yavaş yavaş sunarak bir nevi depolama görevi de üstlenir.
• Toprağın PH seviyesini dengeler.
• Bitkilerde sağlıklı büyümeyi hızlandırır.
• Toprağı temizler ağır metalleri ve patojenleri zararsız  hale getirir.

Kompost Kullanımı

Kompost oluşumunda ilk süreç  kompostlaşma, ikincisi ise olgunlaşma dönemidir.
Kompostlasma süreci bittikten sonra;

Malç olarak ağaclarin, bitkilerin toprak yüzeyi kaplanabilir. Malç  toprağın fiziksel özelliklerini  (sıcaklık,nem, vb) arttırır, toprak kuru ise malç öncesinde sulanip nemlendirilmesinde fayda vardır.
 
Olgunlaşan kompost ise ;

• Fidan ya da tohumların dikileceği karık ya da çukurlarin içine ilave edilerek
• Bitkilerin üst toprağına karıştırılarak
• Bitki etrafındaki üst toprak biraz açılır ve olgunlaşmıs kompost ile karıştırılıp tekrar kapatılılır
• Saksı toprağı hazırlığında toprakla karıştırılarak
• Çimlerin üzerine 5- 6 mm lık tabaka olarak serilerek
• Bitkilerin çok sevdiği sıvı gübre yapılarak
  1 kg (1,5  lt) kadar olgunlaştırılmış kompost 20 lt lik suda birkaç gün bekletilerek, demlendirilerek, hazırlanır.  Bitkilerinize, çimlerinize direk verebilirsiniz. 3-4 gün içinde kullanmaya özen gösterin ve yeni dikilmis fidanlar ya da çok genç bitkiler için suyla seyreltin.

Kompostta kullanabileceğimiz organik maddeler

KOMPOST OLUŞUMUNUN YAŞANTIMIZA UYGULANMASI

Pasif Kompost

Kompostlaşma doğanın ellerine bırakılmıştır. Genelde büyük miktardaki  (tarla – bahce – çevre temizliği gibi)  kahverengi yani kuru organik maddeyi geri kazanmanın en ekonomik yoludur.  Organik maddeyi parçalama işi ağırlıklı olarak mezafilik bakterilere düşer ve kompostun sıcaklığı genelde 45 C ‘nin üzerine çıkmaz,
 
Bahçe veya  arazisisi uygun büyüklükte olan  evlerde ve işyerlerinde genelde uygulama yöntemleri aşağıdaki gibidir.

1. Toprak yüzeyinde :Kahverengi / yeşiller ve toprak, gübre ya da bitmiş kompost karıştırılarak ya da 5 ile 10 cm lik katmanlar halinde serilererek oluşturulur. Uygulama iki şekilde yapilabilir
• YIGIN ya da KENARLARI CEVRİLİ ÜNİTELER
• Ticari ya da evde hazırlanabilen KAPALI ÜNİTELER
2. Toprak altında ; Mutfak atıkları bahçede karıklara / çukurlara gömülerek
3. Organik madde toprak yüzeyinde bırakılabilir. Mesela biçilen çimler biçildikleri alana serpilebilir, çam igneleri – kuru yapraklar ağaçların dibinde bırakılabilir. ( Malç toprağın fiziksel özelliklerini - sıcaklık,nem, vb. arttırır)

AVANTAJLAR

1. Daha az zaman ve uğraş gerektirir.
2. Yüksek ısınma olmadığı için kompostun enerjisi içinde kalır.

DEZAVANTAJLARI

1. Kompostlaşma sırasında yüksek ısı oluşmadığı için zararlı mikroorganizmalar yok olmaz.

Aktif Kompost

Mikroorganizmalar aktif ve hızlı şekilde organik maddeyi komposta dönüştürmek için ;

1. Kahverengi / yeşil besinlerden iyi bir diyete diğer bir deyişle her 25 ile 35 birim kahverengiye karşılık 1 birim  yeşile ( C/N ; 25/1 ile 35/1)
2. Kolay yiyebilecekleri parça büyüklüğüne, (pratikte ; 1 ile 3 cm idealdir)
3. Ortamlarında   %40 ile %60 arasinda değişen  neme,  (Avuç içine alınıp test edilebilir.)
4. Oksijen yani  havalandırmaya,
5. Mümkün olduğunca sıcak ya da ılıman iklime ihtiyaç duyarlar.

AKTİF KOMPOST YAPIMININ AVANTAJLARI

1. Hastalık yapan mikroorganizmalar yüksek sıcaklıktan dolayı bastırılır.
2. Hava sıcaklığının gece ve gündüz  20 C’nin üzerinde olduğu mevsimlerde 2 ile 4 hafta arasında kompost oluşur.

AKTİF KOMPOST YAPIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKEN HUSUSLAR:

1. Organik Madde içeriklerinin yani C/N oranlarının 25/1 ile 35/1 arasında olmasına dikkat edilmelidir.
2. Kompostu  sık sık havalandırmak gerekir
3. Sıcaklığın düşük olduğu zamanlarda kompostun üzerini içindeki ısıyı koruması için örtmek gerekir.

Uygulama ;

1. Toprak yüzeyinde YIĞIN ya da KENARLARI ÇEVRİLİ ÜNİTELER
2. Ticari ya da evde hazırlanabilen KAPALI ÜNİTELER

Solucanlarla Kompost Yapma

Vermi kompost da denilen bu yöntem genelde özel yetiştirilmis ve ticari olarak satılan kırmızı solucanların kompost yapmada kullanılmasıdır. Solucanların sindirim sistemi organik maddeleri mikroroganizmaların da yardımı ile kompostta dönüştürür. Gerekli üniteler evlerde hazırlanabilir ya da özel tasarlanmış çok çekmeceli kutular olarak satın alınabilir.

Elde edilen kompost direk kullanıma hazırdır, olgunlaşma dönemi gerektirmez.

Sistemin kurulma aşamasinda birinci çekmeceye yani, en alt bölmeye nemli gazete kağıdı serilir. Sonra toprak veya benzeri bir malzemeden oluşan nemlendirilmiş yataklarındaki solucanlar bırakılır. Beslenmeleri için kağıttan yumurta kabuğuna aklınıza gelen her mutfak atığı küçük parçalara bölünerek eklenebilir. Sistemin büyüklügüne göre her yarım kilogram solucan başına günde bir avuç kadar besin eklenmelidir. Her solucan ağırlığının üç katı yiyecek tüketir.  Beslenme işleminden sonra üstleri nemli gazete kağıdı ile kaplanır. Koku oluşmasını önlemek ve solucanların mutlu / sağlıklı olmasını sağlamak için nem dengesi çok iyi kontrol edilmelidir. En üst tabakaya da olgunlaşmış kompost ilavesi koku oluşumunu engeller.

Umarız bu minik dostlarımızda çok yakın zamanda günlük yaşantımızda hakkettikleri yeri alırlar.

KOMPOST OLUŞUMUNU ETKİLEYEN FAKTÖRLER

1. C/N Oranı - Kahverengi / Yeşil

C/N oranı; organik maddenin içindeki karbon ve azotun ağırlık olarak birbirine oranıdır.

Kompostlaşmayı sağlayacak olan bakteri ve mantarlar  enerji almak ve büyümek  için karbon (kahverengi );  protein sentezi içinse azot (yeşil) isterler. Mikroorganizmaların faaliyetleri için, her 25 – 35 birim karbona 1 birim azot yeterlidir.  İnsan saçı, evcil hayvan tüyleri ve gübreler azot bakımından zengindir ve kompostunuzda yeşiller sınıfına girer.

Eğer kompostta kahverengilerin oranı çok fazla ise ; ( 35/1 den büyük ) çok az ısınma olur ve kompostlaşma cok uzun süre alır, yesillerin oranı fazla ( 25/1 den küçük) ise kötü koku yapar ve kompostlaşma olmaz.        

Pratikte, komposta her ilave ettiginiz atığınız için ; 1 birim kahverengi ve 1 birim yeşil organik malzemeyi beraber kullanmanız, mikroorganizmaların faaliyetleri icin yeterli olacaktır. Mümkün olduğunca da degişik organik malzemeleri karıştırmak kompost içindeki mikrobiyel çesitliliği arttıracağı için daha doğrudur. (varsa  bitmiş kompost ya da  gübreden arada bir birkaç ölçü ilave etmek kompostlaşmayı hızlandıracaktır.)

Uygulama yaparken,

• Sürekli kullanabileceğiniz bir ölçü kabı  (maşrapa, yoğurt kasesi ya da küçük bir kova) belirleyin ve hazırda tutun.
• Yesil yani azotlu organik maddeler,günlük yaşantımızda mutfaktan ve bahçeden hemen hemen hergün çıkıyor. Kahverengi alternatiflerinizi kolay erişecebileceğiniz bir yerde hazır tutmak faydalı olur.

Küçük bir örnek verecek olursak  ;
Çim biçtiniz, 4 ölçü çıktı, 1 ölçü de mutfak atığınız var, Toplamda 5 ölçü yeşil organik madde elde ettiniz, aynı gün ya da ertesi gün 5 ölçü daha kuru yaprak (ya da hazırda olan kahverengiden)  ilave edin.
* Ölçü kabımızında 5 lt bir plastik kova olduğunu varsayalım,
  Çim ; 17/1  (17 birim karbona karşılık 1 birim azot) ;
                  5 lt x  4 ölçü ; 20 lt
  Mutfak Atığı ; 15/1 (15 birim karbona karşılık 1 birim azot) 
                  5 lt x  1 ölçü ; 5 lt
 Kuru yaprak ; 60/1 ; (60 birim karbona  karşılık 1 birim azot)  5 ölçü ile eşlediniz ;
                  5 lt x  5 ölçü ; 25 lt
Ortlalaması da  (17 + 15 + 60 ) / 3 ; 30 olur ve mikroorganizmaların faaliyetleri için uygundur.

Bahsettiğimiz pratik hesaplamada kullandığımız ölçü birimi hacimdir. Teorikte ise bütün hesaplamalar ağırlık üzerinden yapılır. Organik maddenin nem miktarı, azot ve karbon yüzdeleri de dikkate alınır
 
Cornell University Composting Science and Engineering yapılan çalışmalarda, organik maddelerin azot oranları, nem yüzdeleri  labaratuar larda test edilmiş  ve yaklaşik 750 m 3  yığınlardan birim ağırlıkları hesaplanmıştır.  Sonuçlar  , http://compost.css.cornell.edu/OnFarmHandbook/apa.taba1.html liste olarak yayınlanmış ve hesaplama tablosu oluşturulmuştur.  Bu kaynaktan yararlanarak bahçede kompost yapımı konusunda sadece fikir vermesi amacıyla ekteki listeyi ve hesaplama tablolarını hazırlayarak sizlerle paylaşmak istedik.

Tablo 1; Yukarıda vermiş olduğumuz örnekten hazırladığımız kompost için  C/N ve nem miktarının sonucları

• C/N oranı 21/1 çıkmaktadır. Kullandığımız ölçü kabımız, çimlerin bikac beklemiş olup olmadığı, mutfak atıklarının içerikleri vb gibi birçok faktör sonucu etkilemektedir. Bizim yakalamak istediğimiz C/N oranı 25/1 – 35/1 arasındadır ve kahverengi ve yeşillerden aynı ölçü kabını kullanarak eşit miktarlarda karıştırdığımızda doğru oranı yakalıyoruz.  Nemini sık sık kontrol etmek faydalı olur.

Tablo 2;  Komposta ilave ettiğiniz organik maddelerin miktarını listedeki Litre olarak miktarı bölümüne girdiğinizde ulaşacağınız C/N oranını ve nem miktarını otomatik olarak görebilir ya da ayarlamalar yapabilirsiniz.

Hesaplama Cetveli: C/N oranları ve nem oranları için hesaplama cetveli. Komposta ilave ettiğiniz organik maddelerin miktarını listedeki “Litre Olarak Miktarı” bölümüne girdiğinizde ulaşacağınız C/N oranını ve nem miktarını otomatik olarak görebilir ya da ayarlamalar yapabilirsiniz

2. Organik Maddenin Parça Büyüklüğü

Küçük parçalar mikrorganizmaların faaliyetlerini yani  kompoştlaşmayı hızlandırır. Yaklaşık 1 ile 3 cm büyüklüğündeki parçalar idealdir. Bahçe atıklarını dal öğütücü, çim biçme makinasi, bahçe makası gibi aletlerle küçük parçalara ayırmak ve yeşiller sınıfındaki özellikle mutfak atıklarını bıçakla  küçük parçalara bölmek mikrooganizmaların işlevselliğini arttırır.

3. Havalandırma yada Oksijen

Kompostlaşma sırasında etkin olan aerobik mikrorganizmalar yaşamlarına devam etmek için 5% ile 12% arasında gerekli olan oksijeni  bulundukları ortamdan kullanırlar. Hem eksilen oksijeni tamamlamak hem de faaliyetleri sonunda yaydıkları ısıyı düşürmek için yığının havalandırılması gerekir.

4. Nem

Mikrorganizmaların organik maddeyi sentezleyebilmesi organik moleküllerin suda çözülmesi sayesinde olur. Kompostta olması gereken nem oranı %40 ile 60% arasındadır. Nem ;

 40 % altında ise mikrobiyel akitivite yavaşlar ya da durur;
 60% üzerinde ise  kompost oluşumunun yavaslaması ya da durmasının yanında rahatsız edici kokular oluşur,

Doğru nem oranını anlamanın en pratik yöntemi parti içinden avucunuzun içine (eldiven giyilmesini öneriyoruz) alıp sıkmaktır.

Eğer  avucunuzu sıktığınızda malzeme bir araya gelmiyorsa nemi az,parmaklarınızın arasından su sızıyorsa nemi fazla; avucunuzu sıktığınızda bir arada duruyor ama açtığınızda dağılıyorsa doğru nem oranındadır.

Kısaca bu durum iyi ıslatılmıs bir süngere benzetilebilir.

5. İklim

Mikrorganizmalar 20 C ve üzerinde daha çabuk etkin olurlar. İyi dengelenmiş bir kompost  gece - gündüz ortalaması 4 ile 20 derece arasında olan her ortamda yapılabilir. Yine de 15 C nin altındaki ısılarda, özellikle geceleri, üzerini örtüp kendi sıcaklığını korumasına ve mikrobiyel aktivileterin oluşumuna yardımcı olmakta fayda vardır.

KOMPOST YAPIM SİSTEMLERİ

KAPALI ÜNİTELER

Kompost oluşumunu fazla sıcak, yağmur gibi dış  etmenlerden korumak amacıyla, gözü rahatsız etmeyecek hale getirmek için plastik, metal veya ahşaptan ya ticari olarak tasarlanmış  ya da evde yapılabilen ünitelerdir ;

• Dikey ya da yatay dönerek havalandırmayı kolaylastıran ayaklar üzerine oturan mekanizmalar.
• Toprağa oturan plastik, ahşap  ya da metalden yapılan kompost üreticiler 

AVANTAJLARI

• Kompostu davetsiz misafirlerden korur;
• Görüntü gözü rahatsız etmez;
• Nemi, sıcaklığı içinde daha iyi korur;
• Organik Maddeler ünite içinde aynı şartlarda kompostlaşır.

UYGULAMADA DİKKAT EDİLECEK NOKTALAR

• Düzenli olarak havalandırılması gerekir, (  Yesil Adim Kompost Tamburu  Bidonlar kendi ekseni etrafında dönmelidir. Ortasında bulunan milin içindeki hava delikleri havalandirma  işlemini cok kolaylaştırır. Sabit üniteler ise catal uçlu bir aletle karıştırılmalıdır)
• Nemi sıklıkla kontrol edilmelidir.

** Evde Hazırlanabilecek Kapalı Üniteler

Kapaklı büyük - mümkünse 70 lt ve üzeri- bir plastik ya da metal çöp kovasından hazırlanan ünite en pratik yöntemdir.

• Kovanın altı çıkarılır; Hem toprakla direk temas eder, hem de partinin içinde kalabilecek olan fazla sıvının  çıkışına yardım eder.
• Kovanın yan yüzlerine, hava girişi için matkap ya da uygun olan bir aletle bol miktarda delik açilir.
• Kova kompost yapımı için seçilen alanda toprağa 5 ile 10 cm arası gömülür.

TOPRAK YÜZEYİNDE YIĞIN ya da KENARLARI ÇEVRİLİ ÜNİTELER

Açıkta yığın yapılabilir ya da kümes teli, tuğla gibi bloklarla çevrili alanlar kullanılabilir. 

AVANTAJLARI

• Maliyeti ya hiç yok ya da çok az olduğu için ekonomiktir;
• Yığının toprakla temas etmesi kompostlaşmayı  yapan organizma ve mikroorganizmaların daha rahat faaliyet göstermesini sağlar. Özellikle toprak için son derece faydalı solucanların yaşaması için uygundur; 
• Gerekli nemi yağmur ve kardan alır.
• Daha az zaman ve uğraş gerektirir.

DEZAVANTAJLARI

• Kompostun içinde özellikle mutfak atıkları vb. var ise bulunduğu yerin eko sistemine göre yiyeyecek arayan fare, böcekler  vb. davetsiz misafirleri çekebilir.
• Organik maddeler fazla yağmurda ıslanır, güneşte fazla kuruyabilir. 
• Yığının dışında kalan parçalar kuruyabilir ya da çok geç kompostlaşır.
• Görüntü olarak çok estetik değildir. 
• Kompostlaşma sırasında yüksek ısı oluşmadığı için zararlı mikroorganizmalar yok olmaz.

PRATİK BİLGİLER

KOMPOST YAPIMINDAKİ ADIMLAR

Bahçede kompost yapmak için hem estetik hem de cevre açısından kapalı üniteler çok daha uygundur.

• Yaşadığınız yer, kullanacağınız organik atıklar ve ayırabileceğiniz zamana göre  AKTİF KOMPOST  veya PASİF KOMPOST yöntemlerinden  size uygun olanına karar verin. 
• Sisteminizi kuracağınız alanı belirleyin. Kapalı üniteler ; koku ve sinek yapmayacagı için bahçenizde  kolay ulaşabileceğiniz, aşırı rüzgar ve güneşten korunaklı herhangi bir köşede uygulanabilir. 
• Kompostta kullabileceğiniz organik maddeleri  tanıyın.
  Aktif ya da pasif kompost yapımında kahverengi / yeşil bir arada kullanılmalıdır. 1 ölçü kahverengi ve 1 ölçü yesil olarak seçtiğiniz yönteme ilave ederek başlayın. Parca büyüklüğü nün 1 ile 3 cm arasinda olmasına özen gösterin, Cabuk Kompost yapmak için kahverengi / yesil ; C/N oranlari bir göz atin. Bitmiş kompost, gübre ya da iyi kaliteli bir topraktan 1 veya 2 kg kadar başlangıçta ilave etmek komposttaki mikoorganizma çeşitliliğini arttırır  ve kompostlaşmayı hızlandırır.
• Sectiginiz yönteme uygun şekilde partinin Havalandırmasını yapın.  
• Kompostunuzun Nem miktarını sık sık kontrol edin,  ideal olan durum,  kompostunuzu avucunuzda sıktığınızda,kompostunuzun bir arada dağılmadan durması, parkmaklarınızın arasından su sızmamasıdır. Çok nemli ise üstünü açık bırakabilir ya da biraz kuru yani kahverengi ilave edebilirsiniz. Nem az ise sprey şişesi ya da süzgü ile eşit dağılımlı olacak sekilde nemlendirin. 
• En önemlisi, kullandığınız sisteme bağlı olarak  üniteniz ham organik atıklarla dolduktan sonra  onu takip eden günlerde  pişen organik maddenin hacminde azalma başlar, kesinlikle yer var deyip organik maddelerinizi ilave etmeyin.Bu durum, pişmiş yemeğe su ilave edip tadını ve içeriğini bozmaya benzer.  İkinci yığına ya da üniteye geçin. 

***Bazı ticari ünitelerin iç kısmında bitmiş kompostu eleyerek alan bölümler bulunur, üniteye sürekli ham organik madde ilave edilebilir, bu özel bölümden geçen kısım hazır oldukça alınır, süreç daha uzundur.  Kompostun nem oranı herhangi bir nedenle fazla olduğunda bu kısım çamurlaşma ve koku yapabilir.

KOMPOST YAPIMINDA KARŞILAŞILAN PROBLEMLER VE ÇÖZÜMLERİ

KOMPOST YAPIM SİSTEMİNİN SEÇİLMESİ

Yaşam şekline, ayrılacak zamana, organik atık miktarına ve cinsine  göre toprağın altında, üstünde, ya da kapalı ünitelerde,  uygulanabilecek çok farklı yöntemler vardır. 

 Yaşam şekline göre kısa bir sınıflandırma ile sistemlere bir bakalım ;

• Geniş bahçeli evler ya da büyük arazi üzerine kurulu yerleşim birimlerinde toprak yüzeyinde yığın ya da kenarları çevrili üniteler tercih edilebilir. Bahçeden,  tarladan çıkan yeşil / kuru dal, yaprak, ot, sap, saman  gibi büyük miktarda organik atıkların tümünü değerlendirmek mümkündür, Eğer varsa ,  kümes , ağıl ya da ahırların temizliğinden çıkan atıklar ve mutfak atıkları ilave edilip mikrobiyel çeşitlilik arttırılır. Açıkta olduğu için, yiyecek arayan davetsiz misafirlerin ziyareti  ve yığının estetik olarak göze hoş görünmemesinden dolayı  yerinin  özenle seçilmesi gerekir.  Pasif yöntem için uygulanabilirliği daha kolaydır.
  
• Bahçenin büyük bölümünün günlük yaşantıda çok yoğun olarak kullanıldığı ev,  okul, restorant, kafe, pansiyon, otel gibi yerleşim birimleri için;
   
  
• Bahce atıkları ve  mutfak atıkları
  Kapalı  üniteler ;
• Mutfak Atıkları ve az miktarda bahçe atığı
  Bukashi Kompost
  Solucanlar
  Toprağa gömme yöntemlerinden biri ya da bir kaç tanesi ile geri kazanılır.

DOĞA HARİKASI GERİ DÖNÜŞÜM

BİTMİŞ KOMPOST

Kompost oluşumunda ilk süreç  kompostlaşma, ikincisi ise olgunlaşma dönemidir. Aktif Kompostlaşma tamamlandığında ;

• Hacim yarı yarıya yada üçte biri oranında azalmıştır.
• Koyu kahverengi – siyah renktedir
• Toprak gibi kokar
  Yaklaşık 1 ya da 2 kg kadar kompostu ağzı kilitlenen poşet ya da sıkıca kapanan bir dondurma / yoğurt kasesine koyup birkaç gün sonra açarak koku testi yapabilirsiniz. Eğer ;
• Toprak kokusu alıyorsanız kompostunuz bitmiş
• Rahatsız edici başka bir koku var ise hala aktivitesi sürüyor demektir.
• İçindeki organik atıkların 90% parçalanmış ve toprağa dönüşmüş olur
• Kompost artık ısı yaymaz yani kompostun iç sıcaklığı  ile dışarıdaki hava sıcaklığı aynıdır. (elle ya da kompost termometreleri ile kontrol edilebilir )
• Elinize aldiğinizda biraraya gelir, bıraktığınızda hafiften dağılır.

Malç olarak ağaclarin, bitkilerin toprak yüzeyi kaplanabilir. Malç  toprağın fiziksel özelliklerini  (sıcaklık,nem, vb) arttırır, toprak kuru ise malç öncesinde sulanip nemlendirilmesinde fayda vardır

OLGUNLAŞMA

Kompost canlıdır, içindeki mikroorganizmalar faaliyetlerine devam ederler. Bitkilere zarar verme olasılığı olan yanma safhaları, kompostun olgunlaştırılması yani dinlendirilmesi ile geçirilmiş olur. Kompostlaşma bittikten sonra plastik bir kovada (yağmur, güneş, rüzgar gibi dış etkenlerden korumak için) üç hafta ve üzerinde kompostunuzu dinlendirin.

Bu süreçte:

• Birkaç defa bahçe çatalı yardımı ile ya da kovayı çalkalayarak karıştırın
• Nemini kontrol edin, kuruma var ise sprey şişesi ile nemlendirin ve yine karıştırın
• Eleyerek ya da içindeki büyük parçaları ayıklayarak güvenle bitkilerinize sunun.

Bazı alternatif kullanımları ;

• Fidan ya da tohumların dikileceği karık ya da çukurlarin içine ilave edilerek
• Bitkilerin üst toprağına karıştırılarak
  Bitki etrafındaki üst toprak biraz açılır ve olgunlaşmıs kompost ile karıştırılıp tekrar kapatılılır
• Saksı toprağı hazırlığında toprakla karıştırılarak.
• Çimlerin üzerine 5- 6 mm lık tabaka olarak serilerek
• Bitkilerin çok sevdiği sıvı gübre yapılarak
  1 kg (1,5  lt) kadar olgunlaştırılmış kompost 20 lt lik suda birkaç gün bekletilerek, demlendirilerek, hazırlanır.  Bitkilerinize, çimlerinize direk verebilirsiniz. 3-4 gün içinde kullanmaya özen gösterin ve yeni dikilmis fidanlar ya da çok genç bitkiler için suyla seyreltin.

Olgunlaşmasını tamamlamış kompostunuzu daha sonraki bir zamanda kullanmak isterseniz yine kapalı bir plastik kovada saklayabilirsiniz. Arada bir kovayı sallayarak ya da bahçe çatalı ile havalandırın ve nemini kontrol edin. Eğer nem ilave etmek gerekiyorsa sprey şişesi kullanın.